Chúa Giê-xu Có Được Ẩn Giấu Trong Lê-vi Ký?

1. Vì sao sách Lê-vi Ký quan trọng?

Lê-vi Ký có vẻ là một nơi bất ngờ để tìm hiểu về Chúa Giê-xu. Sách mô tả những của lễ, các thầy tế lễ, sự tinh sạch theo nghi lễ, những kỳ lễ và các chỉ dẫn tưởng như xa lạ với các sách Phúc Âm. Tuy vậy, câu hỏi trung tâm của sách vẫn rất gần gũi: Làm thế nào một dân tộc không thánh khiết có thể sống gần Đức Chúa Trời thánh khiết?

Sách Xuất Ê-díp-tô Ký kết thúc với vinh quang của ĐỨC GIÊ-HÔ-VA đầy dẫy đền tạm (Xuất Ê-díp-tô Ký 40:34–35). Lê-vi Ký mở đầu khi ĐỨC GIÊ-HÔ-VA gọi Môi-se từ chính hội mạc ấy (Lê-vi Ký 1:1). Bối cảnh này rất quan trọng. Đức Chúa Trời đã dẫn dân Y-sơ-ra-ên ra khỏi Ai Cập và bày tỏ sự hiện diện của Ngài ở giữa họ. Lê-vi Ký dạy dân giao ước cách đến gần Ngài và sống trong sự hiện diện của Ngài. Đây không chỉ là bản liệt kê những quy tắc cổ xưa.

Chìa khóa để hiểu mối liên kết với Đấng Christ nằm trong Tân Ước. Hê-bơ-rơ 10:1 gọi luật pháp là “bóng của những điều tốt lành sẽ đến” (chuyển nghĩa sang tiếng Việt từ KJV). Thư Hê-bơ-rơ giải thích vì sao chức tế lễ và sự hy sinh của Đấng Christ thực hiện điều mà các của lễ bằng thú vật phải dâng lặp đi lặp lại không thể hoàn tất một cách vĩnh viễn. Chính Tân Ước xây dựng chiếc cầu nối Lê-vi Ký với Chúa Giê-xu, chứ không phải một mật mã bí mật giấu trong các chữ cái Hê-bơ-rơ. [Hê-bơ-rơ 10:1–14]

2. Các của lễ: khác loại, khác mục đích

Lê-vi Ký 1–7 giới thiệu một số loại của lễ chính. Không nên gộp tất cả thành năm hình ảnh giống hệt nhau về Chúa Giê-xu. Mỗi loại giữ một vai trò riêng trong sự thờ phượng của dân Y-sơ-ra-ên.

Một điều đáng chú ý: không phải mọi của lễ đều có huyết của thú vật. Lê-vi Ký 5:11–13 còn cho phép người nghèo dâng bột mì mịn trong một trường hợp nhất định. Chi tiết đó ngăn chúng ta khẳng định quá rộng rằng mọi hành động chuộc tội trong Lê-vi Ký đều đòi một con vật phải chết. Chính bản văn thận trọng hơn thế. [Lê-vi Ký 5:11–13]

3. Thầy tế lễ: người đến gần Đức Chúa Trời thay cho người khác

Lê-vi Ký 8–10 thuật lại việc biệt riêng A-rôn và các con trai ông cùng những bước đầu trong chức vụ của họ. Chức tế lễ bao gồm việc đến gần Đức Chúa Trời theo mạng lệnh của Ngài, xử lý các vật thánh và đại diện cho dân chúng. Nhưng bản thân các thầy tế lễ cũng là con người, có thể phạm tội. Lê-vi Ký 16:6 đòi A-rôn phải dâng lễ cho chính mình trước khi đại diện cho dân.

Thư Hê-bơ-rơ so sánh chức tế lễ này với Chúa Giê-xu. Khác với các thầy tế lễ phải chết và được thay thế qua các thế hệ, Đấng Christ có chức tế lễ bền vững (Hê-bơ-rơ 7:23–28). Khác với A-rôn, Ngài không cần dâng lễ vì tội của chính mình. Thư Hê-bơ-rơ không nói rằng Chúa Giê-xu thuộc dòng A-rôn hay là một thầy tế lễ người Lê-vi theo nghĩa huyết thống. Thư nói Ngài thuộc một ban tế lễ khác, theo ban Mên-chi-xê-đéc (Hê-bơ-rơ 7:11–17). Sự khác biệt ấy làm cho phép so sánh mạnh hơn, chứ không yếu đi.

4. Ngày Đại Lễ Chuộc Tội: một ngày, hai con dê đực, sự thanh tẩy hằng năm

Lê-vi Ký 16 mô tả Ngày Đại Lễ Chuộc Tội. Thầy tế lễ thượng phẩm chỉ được vào nơi chí thánh dưới những điều kiện đã được quy định cẩn thận. Một con bò đực được dâng cho nhà thầy tế lễ. Hai con dê đực được chọn cho dân: một con bị giết làm của lễ, còn con kia được đưa đi sống vào hoang mạc sau khi những tội lỗi của Y-sơ-ra-ên được xưng nhận trên nó (Lê-vi Ký 16:7–22).

Nghi lễ hai con dê truyền đạt cả ý nghĩa thanh tẩy lẫn mang tội lỗi đi xa. Không nên diễn tả như thể cả hai con đều bị giết, hay chỉ riêng con dê còn sống đã hoàn tất toàn bộ nghi thức chuộc tội. Đây là một phần của nghi lễ rộng hơn liên quan đến nơi thánh, các thầy tế lễ và dân chúng.

Hê-bơ-rơ 9 và 10 cố ý đặt hai điều đối lập: nghi lễ của người Lê-vi phải lặp lại, còn của lễ của Đấng Christ được mô tả là một lần đủ cả. Hê-bơ-rơ 9:12 nói Đấng Christ vào nơi thánh “bởi chính huyết Ngài” (chuyển nghĩa từ KJV). Ý chính không chỉ là Chúa Giê-xu giống một con dê hay một thầy tế lễ; Ngài là Thầy Tế Lễ Thượng Phẩm cao trọng hơn, Đấng dâng chính mình để mang lại sự cứu chuộc lâu bền mà hệ thống trước đó hướng tới.

5. Huyết, Lễ Vượt Qua và những kỳ lễ đã định

Lê-vi Ký 17:11 liên hệ huyết với sự sống và sự chuộc tội: “Vì sự sống của xác thịt ở trong huyết” (chuyển nghĩa từ KJV). Huyết không được coi như phép thuật. Tầm quan trọng của nó đến từ sự sống và vai trò Đức Chúa Trời ấn định cho nó trong việc dâng tế lễ. Hê-bơ-rơ sử dụng bối cảnh này để giải thích ý nghĩa sự hy sinh của Đấng Christ (Hê-bơ-rơ 9:13–14).

Lê-vi Ký 23 tập hợp những kỳ lễ đã định của Y-sơ-ra-ên, gồm Lễ Vượt Qua và Lễ Bánh Không Men (23:4–8), lễ dâng trái đầu mùa (23:9–14), Ngày Đại Lễ Chuộc Tội (23:26–32) và Lễ Lều Tạm (23:33–43). Câu chuyện giải cứu đầu tiên gắn với Lễ Vượt Qua nằm trong Xuất Ê-díp-tô Ký 12, không phải trong Lê-vi Ký. Lê-vi Ký sắp xếp ngày lễ ấy trong lịch thờ phượng của Y-sơ-ra-ên.

Tân Ước nói rõ: “Vì Đấng Christ, lễ Vượt Qua của chúng ta, đã chịu hy sinh vì chúng ta” (1 Cô-rinh-tô 5:7; chuyển nghĩa từ KJV). Phao-lô cũng gọi Đấng Christ đã sống lại là “trái đầu mùa của những người đã ngủ” (1 Cô-rinh-tô 15:20; chuyển nghĩa từ KJV). Đây là những mối liên kết Kinh Thánh rất vững chắc. Tuy nhiên, tự chúng không chứng minh mọi lịch trình được đề nghị để ghép từng kỳ lễ với từng sự kiện, cũng không chứng minh rằng mỗi ngày lễ đều chứa một lời tiên báo chi tiết cho một thời khóa biểu hiện đại cụ thể.

6. Sự thánh khiết không phải đề tài phụ có thể bỏ qua

Lê-vi Ký cũng nói về đời sống thường ngày: công lý, cách đối xử với người lân cận, chăm sóc người yếu thế, tính chính trực, lòng kính sợ và việc thuộc về Đức Chúa Trời. Lê-vi Ký 19:18 truyền phải yêu người lân cận; Chúa Giê-xu xác nhận điều răn đó là một trong những điều lớn nhất (Ma-thi-ơ 22:37–40). Không thể thu hẹp mối quan tâm của sách về sự thánh khiết thành hệ thống hiến tế bằng thú vật.

Lê-vi Ký 26:11–12 nói về việc Đức Chúa Trời ngự giữa dân Ngài và đi lại trong họ. Ngôn ngữ Tân Ước về Đức Chúa Trời ở cùng loài người mời gọi Cơ Đốc nhân suy xét câu chuyện Kinh Thánh rộng lớn hơn (Giăng 1:14; Khải Huyền 21:3). Đây là mối liên kết theo chủ đề; cần đọc mỗi phân đoạn trong bối cảnh riêng trước khi so sánh.

Kết luận phần miễn phí — Vậy Chúa Giê-xu có “ẩn giấu” trong Lê-vi Ký không?

Có, theo nghĩa Tân Ước trình bày những định chế trọng yếu của Lê-vi Ký như các cái bóng, mà ý nghĩa trở nên rõ ràng hơn trong Đấng Christ. Nhưng không, nếu “ẩn giấu” có nghĩa Lê-vi Ký là tiểu sử Chúa Giê-xu được mã hóa, hoặc mọi chi tiết nghi lễ đều có thể ghép chắc chắn với một biến cố trong đời Ngài. Cách đọc phong phú nhất cần sự kiên nhẫn: trước hết tìm hiểu phân đoạn có ý nghĩa gì trong sự thờ phượng của dân Y-sơ-ra-ên; sau đó theo dõi những mối liên kết mà Tân Ước thực sự nêu ra.

Theo dõi mối liên kết: Xuất Ê-díp-tô Ký 40 → Lê-vi Ký 1–7 → Lê-vi Ký 16 → Lê-vi Ký 17 → Lê-vi Ký 23 → Hê-bơ-rơ 7–10 → 1 Cô-rinh-tô 5 và 15.